کج شدن سر نوزاد کی طبیعی است و کی نشانه مشکل جدی

کج شدن سر نوزاد در بیشتر موارد یک بد شکلی است که بعد از تولد و از فشار مداوم روی یک نقطه سر در ماه های اول ایجاد می شود و با تغییر وضعیت خواب و تامی تایم بهتر می شود. مهم این است که این حالت را از شکل هایی که از همان روزهای اول وجود دارند و ممکن است به بررسی پزشک نیاز داشته باشند فرق بگذاریم. موارد خفیف معمولا با پیگیری و چند اقدام ساده در خانه مدیریت می شوند و فقط بخشی از موارد متوسط تا شدید که با این کارها بهتر نشده اند به بررسی تخصصی و گاهی کلاه فرم دهی می رسند. اگر شکل سر از همان ابتدا غیرطبیعی بوده، بدتر می شود یا نشانه هشدار دارد، مراجعه به پزشک نباید عقب بیفتد.

پایین تر می بینید که کج شدن سر نوزاد طبیعی است یا نشانه مشکل جدی، چه زمانی خودش بهتر می شود و در خانه چه کاری کمک می کند، و کدام نشانه ها یعنی باید همین حالا نوزاد را به پزشک نشان بدهید.

کج شدن سر نوزاد یعنی چه و چرا پیش می آید

سر سالم نوزاد دایره کامل نیست. شکلش بیضی است و دو طرف آن شبیه هم است. وقتی یک سمت سر صاف تر از سمت دیگر می شود و این تقارن به هم می خورد، همان چیزی است که والدین کج شدن یا کجی سر می نامند. اسم پزشکی این حالت پلاژیوسفالی است، ولی چیزی که شما می بینید ساده تر از این اسم است. یک طرف پشت سر تخت شده و سر از بالا کمی به یک سمت چرخیده به نظر می رسد.

علت اصلی این کجی فشار مداوم روی یک نقطه از سر است. استخوان سر نوزاد در ماه های اول نرم است و اگر نوزاد همیشه به یک پهلو یا با سر رو به یک سمت بخوابد، همان نقطه به تدریج صاف می شود. گاهی هم فشار داخل رحم پیش از تولد این حالت را شروع کرده است. نوزادانی که دوقلو به دنیا آمده اند یا مدتی در بخش مراقبت ویژه بستری بوده اند، استعداد بیشتری برای این تغییر شکل دارند.

یک نکته که خیلی از والدین را گیج می کند این است که کج شدن سر با کج گردنی یکی نیست. کج گردنی مشکل عضله گردن است و باعث می شود نوزاد سرش را همیشه به یک سمت نگه دارد. این دو گاهی با هم دیده می شوند، ولی موضوع این صفحه شکل جمجمه است. اگر گردن نوزاد به یک سمت خشک است یا به سختی می چرخد، این را باید پزشک بررسی کند.

از کجا بفهمیم کج شدن طبیعی است یا نشانه چیز جدی تری

کج شدنی که از فشار ایجاد می شود با حالتی که از بسته شدن زود هنگام درز جمجمه (کرانیوسینوستوز) می آید فرق دارد، و همین فرق تعیین می کند مسیر بعدی چه باشد. ساده ترین راه نگاه کردن به سر نوزاد از بالاست.

آکادمی اطفال آمریکا شکل کج شدن ناشی از فشار را این طور توصیف می کند که پشت سر و گوش و پیشانی همان سمت، همگی به جلو جابجا می شوند. همین جابجایی به جلو، آن شکل موازی را می سازد که با حالت بسته شدن درز فرق دارد.

نکته دیگر درباره درزهای جمجمه است. درزها نباید پیش از شش ماهگی بسته شوند. تنها استثنا درز وسط پیشانی است که می تواند در طول سال اول و به شکل طبیعی بسته شود. بسته شدن همین درز پیش از سه ماهگی طبیعی نیست و باید بررسی شود. تشخیص باز یا بسته بودن درز کار پزشک است و از روی عکس یا لمس خانگی قطعی نمی شود.

نشانه های هشدار و زمانی که باید همین حالا به پزشک مراجعه کرد

بیشتر موارد کج شدن سر خطرناک نیستند، ولی چند نشانه هست که نباید نادیده گرفته شوند. بعضی همان روز نیاز به بررسی دارند و بعضی ظرف چند روز.

همین امروز و به صورت فوری نوزاد را نزد پزشک ببرید اگر یکی از این نشانه ها را می بینید.

• ملاج برجسته و سفت در حالی که نوزاد آرام و نشسته است
• استفراغ جهنده و پرفشار
• چرخیدن چشم ها به سمت پایین طوری که سفیدی بالای مردمک دیده می شود
• تشنج
• بی حالی، کم اشتهایی یا شیر خوردن ضعیف
• گریه پرطنین و مداوم
• بزرگ شدن سریع دور سر

ظرف چند روز تا دو هفته پزشک را ببینید اگر یکی از این موارد را دارید.

• برجستگی طناب مانند روی درز جمجمه
• بسته شدن یا خیلی کوچک شدن ملاج جلویی پیش از شش ماهگی
• غیرطبیعی بودن شکل سر از همان روزهای اول
• بدتر شدن بد شکلی یا بهتر نشدن آن بعد از دو ماهگی
• ندیدن هیچ تغییری با گذشت دو تا سه ماه از تغییر وضعیت
• قرینه نبودن واضح صورت یا نشانه های تاخیر رشد

اگر هیچ کدام از اینها نیست و کج شدن خفیف است، در نوبت معمول پزشک نوزاد را نشان بدهید و در همین فاصله تامی تایم و تغییر وضعیت را ادامه بدهید.

تشخیص از روی عکس یا توضیح والد انجام نمی شود. تصمیم درباره یک نوزاد مشخص را پزشک با معاینه می گیرد.

آیا کج شدن سر نوزاد خودش خوب می شود

شاید شنیده باشید که سر نوزاد با بزرگ شدن خودش صاف می شود. این حرف تا حدی درست است. کج شدن ناشی از فشار در بسیاری از نوزادان با رشد و بیشتر شدن تحرک بهتر می شود، ولی نتیجه به نوع و شدت بد شکلی، سن نوزاد و کارهایی که انجام می شود بستگی دارد. هیچ کس نمی تواند تضمین کند سر فرزند شما بدون هیچ اقدامی کاملا صاف می شود.

یک سن طلایی که برای همه نوزادان درست باشد هم برای شروع کلاه اثبات نشده است. زمان شروع با سن نوزاد و شدت بد شکلی و روند تغییر و پاسخ به اقدامات ساده تعیین می شود.

برای همین به جای منتظر ماندن، بهتر است روند تغییر را دنبال کنید. اگر شکل سر در حال بهتر شدن است، همان اقدامات ساده کافی است. اگر ثابت مانده یا بدتر می شود، وقت آن است که با پزشک صحبت کنید. با این اطلاعات، تصمیم درباره زمان مراجعه با شماست.

در خانه چه کاری به صاف شدن سر کمک می کند

مهم ترین کار در ماه های اول این است که فشار همیشه روی یک نقطه نیفتد. چند کار ساده در خانه به این هدف کمک می کند و از همان هفته های نخست شروع می شود.

• نوزاد را برای شروع هر خواب به پشت بخوابانید و جهت سرش را عوض کنید تا همیشه یک سمت زیر فشار نباشد
• جای اسباب بازی یا صدا را تغییر بدهید تا نوزاد سرش را به هر دو سمت بچرخاند
• سمت بغل کردن و شیر دادن را عوض کنید
• از ماندن طولانی نوزاد در کریر و صندلی در خانه کم کنید
• هر روز تامی تایم داشته باشید

تامی تایم یعنی گذاشتن نوزاد روی شکم در زمان بیداری و زیر نگاه مستقیم یک بزرگسال. یک راه ساده اش این است که نوزاد را روی ساعد خود بگذارید، طوری که کف دستتان زیر قفسه سینه او باشد و بتواند اطراف را ببیند. وقتی نوزاد سرش را بالا می آورد، هم به فرم گرفتن سر کمک می شود و هم عضلات گردن و پشت او قوی تر می شوند. مدت هر نوبت را به تدریج و به اندازه تحملش بیشتر کنید. تامی تایم روش خواباندن نوزاد نیست و فقط در بیداری انجام می شود.

چه زمانی درمان لازم می شود و کلاه فرم دهی کجا مطرح است

اول یک چیز را روشن کنیم. مورد خفیف معمولا به کلاه نیاز ندارد و با همان پیگیری و اقدامات ساده مدیریت می شود. خفیف بودن یا اینکه تغییر به چشم بیاید، به تنهایی دلیل گذاشتن کلاه نیست.

کلاه فرم دهی بیشتر برای مواردی مطرح می شود که متوسط تا شدید هستند و با وجود اقدامات محافظه کارانه باقی مانده اند، یا در سن بالاتر مراجعه کرده اند. گایدلاین کنگره جراحان مغز و اعصاب هم نقش کلاه را در همین گروه بررسی کرده است. تصمیم درباره اینکه سر نوزاد به این حد رسیده یا نه، با معاینه و بررسی شدت انجام می شود، نه با نگاه ساده. استفاده از کلاه تخصصی اصلاح فرم سر کمی شبیه آتلی است که برای یک آسیب جزئی به کار می رود، یعنی مسیر رشد را هدایت می کند بدون اینکه جای درمان های ساده تر را بگیرد.

مسیر حالتی که از بسته شدن زود هنگام درز می آید فرق دارد. آنجا اول جراحی لازم است و بعد ممکن است کلاه به کار برود. درباره جراحی فقط همین را بدانید که هر چه تشخیص زودتر باشد، پزشک گزینه های بیشتری در اختیار دارد. گاهی نامتقارن بودن سر نوزاد با قرینه نبودن دو طرف صورت همراه است و هر دو در همان معاینه بررسی می شوند.

تجربه والدینی که همین مسیر را رفته اند

یک نوزاد شش ماهه از کرمان با کجی سر مراجعه کرد. بعد از هشت هفته استفاده از کلاه فرم دهی، بد شکلی به طور کامل اصلاح شد. والدین نگران بودند که نوزاد که حتی کلاه نخی معمولی را نمی پذیرفت، با کلاه فرم دهی کنار نیاید، ولی خیلی زود به آن عادت کرد.

یک نوزاد دوقلو از شهر ری هم با کجی سر مراجعه کرد و درمان در حدود هفت ماهگی شروع شد. در همان اولین مراجعه برای بررسی و تنظیم مجدد کلاه، حدود هشتاد درصد بد شکلی اصلاح شده بود. خانواده اول فکر می کردند با بزرگ تر شدن، فرم سر خودش درست می شود.

تازه فهمیدیم سر نوزادمان کج است، از کجا شروع کنیم؟ اول شکل سر را از بالا نگاه کنید و همان اقدامات ساده خانه را شروع کنید. اگر شکل سر بدتر می شود یا نشانه هشدار دارد، نوزاد را به پزشک نشان بدهید تا معاینه کند.

نوزاد من به کلاه عادت می کند؟ پاسخ قطعی برای یک نوزاد مشخص وجود ندارد. در پرونده آن نوزاد شش ماهه کرمانی، فرزندی که حتی کلاه نخی معمولی را نمی پذیرفت خیلی زود به کلاه فرم دهی عادت کرد. اگر کلاه درست فیت نشده باشد یا نوزاد درد و قرمزی پایدار داشته باشد، باید سریع به تیم درمان گفته شود.

اگر نوزادتان همیشه به یک طرف می خوابد، همین خوابیدن نوزاد به یک طرف بیشترین سهم را در صاف شدن آن نقطه دارد و تغییر جهت سر از هفته های اول کمک می کند.

اگر مطمئن نیستید

بررسی اولیه آنلاین کلینیک ارتوپدی فنی رادین از طریق واتساپ یا اینستاگرام رایگان است و لزوما به درمان ختم نمی شود. گاهی نتیجه بررسی در این کلینیک ارتز پروتز این است که فرزند شما اصلا نیازی به درمان ندارد.

برای هماهنگی می توانید تماس بگیرید یا در واتساپ یا اینستاگرام پیام بدهید.

تلفن: ۰۹۱۹۶۳۹۱۹۶۳ | پیام در واتساپ | پیام در اینستاگرام

منابع

آکادمی اطفال آمریکا، شناخت سر بد شکل و افتراق آن از بسته شدن زود هنگام درز.

Identifying the Misshapen Head

متن اصلی جمله ای که از این منبع نقل شد:

«Ipsilateral occiput, ear, and forehead all displaced anteriorly»

کنگره جراحان مغز و اعصاب، نقش کلاه فرم دهنده جمجمه در درمان.

The Role of Cranial Molding Orthosis Therapy

نویسنده و بازبین علمی

دکتر طاهر بابایی

دانشیار ارتز و پروتز دانشگاه علوم پزشکی ایران
مدیر کلینیک ارتوپدی فنی رادین

لینکدین گوگل اسکالر مشاهده پروفایل دکتر