نویسنده و بازبین علمی
دکتر طاهر بابایی
دانشیار ارتز و پروتز دانشگاه علوم پزشکی ایران
مدیر کلینیک ارتوپدی فنی رادین

مراحل ساخت کلاه فرم دهی سر نوزاد با نسخه پزشک و معاینه شروع می شود. بعد شکل سر با قالب گیری دستی و اندازه گیری ثبت می شود. قالب بر اساس بد شکلی سر اصلاح می شود و کلاه در پرو اولیه تنظیم و تکمیل می شود. بعد از اینکه کلاه درست روی سر نوزاد نشست، دستور استفاده و زمان پیگیری به والد داده می شود.
پایین تر می بینید روز قالب گیری چگونه می گذرد، قالب چطور به کلاه تبدیل می شود و هنگام تحویل چه چیزهایی بررسی می شوند.
خانواده با نسخه پزشک برای ساخت کلاه مراجعه می کند. نسخه و تصویر سر نشان می دهند که درز جمجمه باز است یا بسته شده است. پزشک باید وضعیت درز جمجمه را پیش از شروع ساخت روشن کند.
تشخیص باز یا بسته بودن درز را متخصص اطفال یا متخصص مغز و اعصاب کودکان انجام می دهد. جراح مغز و اعصاب کودکان یا متخصص طب نوزادی نیز می توانند این تشخیص را انجام دهند. همان پزشک مشخص می کند که جراحی لازم است یا نه. اگر جراحی انجام شده باشد نیز نسخه کلاه را پزشک می دهد.
اگر نسخه وضعیت درزها یا نیاز به جراحی را روشن نکرده است، قالب گیری جای تشخیص پزشکی را نمی گیرد. ابتدا از یکی از چهار تخصص گفته شده پاسخ روشن بگیرید. بعد می توانید ساخت کلاه تخصصی اصلاح فرم سر را با مرکز سازنده دنبال کنید.
جلسه اول با معاینه و توضیح روند کار شروع می شود. کار کلاه، روش استفاده و هزینه ها برای خانواده توضیح داده می شوند. اگر خانواده همان روز تصمیم بگیرد قالب گیری نیز در همان جلسه انجام می شود ولی اگر برای تصمیم به زمان نیاز داشته باشد یک وقت دیگر تعیین می شود.
مراجعان خارج از تهران باید پیش از سفر تلفنی هماهنگ کنند. در شرایط خاص ممکن است قالب گیری و ساخت کلاه در یک روز انجام شود. این امکان عمومی نیست و هزینه بیشتری دارد، پس پیش از حرکت باید تایید کلینیک را بگیرید.
قالب گیری کلاه فرم دهی سر نوزاد در کلینیک ارتوپدی فنی رادین با تجهیزات مناسب و به روش دستی انجام می شود. هم زمان چند محیط از سر نوزاد نیز با متر اندازه گیری می شود. این اندازه ها در کنار قالب فیزیکی برای ساخت کلاه همان نوزاد به کار می روند.
مواد قالب گیری بهداشتی هستند ولی نمی توان تضمین کرد که هیچ نوزادی واکنش پوستی یا ناراحتی نداشته باشد. اگر واکنشی دیده شود باید بررسی شود.
خود قالب گیری حدود پنج دقیقه طول می کشد. این زمان کوتاه نتیجه تجربه بالینی دکتر طاهر بابایی در انجام قالب گیری و کار با نوزادان است. عدد پنج دقیقه به معنی عجله کردن یا حذف اندازه گیری نیست.
روش دستی یک قالب فیزیکی از سر به دست می دهد. متخصص می تواند این قالب را با دست اصلاح کند و محل پدها را هنگام پرو اولیه تنظیم کند. کلینیک ارتوپدی فنی رادین از همین مسیر برای ساخت کلاه استفاده می کند.
بررسی سه بعدی شکل سر را از چند زاویه و با جزئیات بیشتر ثبت می کند. یک مطالعه درباره سنجش دو بعدی و سه بعدی فرم سر همین موضوع را بررسی کرده است.
این نکته برتری یک روش ساخت را ثابت نمی کند. روش ثبت شکل سر هر چه باشد کلاه باید برای همان نوزاد ساخته شود. به همین دلیل خرید اینترنتی کلاه فرم دهی با روند ساخت اختصاصی یک موضوع یکسان نیست.
پس از قالب گیری یک مدل از سر نوزاد ساخته می شود. متخصص مدل را بر اساس بد شکلی موجود اصلاح می کند. این مرحله تعیین می کند کلاه در کدام قسمت با سر تماس داشته باشد و در کدام قسمت فضای رشد باقی بماند.
کار کلاه تماس کنترل شده در نقاط برجسته و فضای آزاد برای رشد در نقاط صاف است. کلاه جلوی رشد سر را نمی گیرد. کار کلاه هدایت مسیر رشد جمجمه است.
پرو اولیه یعنی کلاه پیش از تکمیل روی سر نوزاد امتحان می شود. در همین جلسه پدها در جای مناسب قرار می گیرند و محل تماس آنها تنظیم می شود. پد گذاری نهایی نیز در همین مرحله انجام می شود.
پرو اولیه یک تا دو ساعت زمان می برد. این زمان برای تنظیم محل پدها و بررسی تماس کلاه با سر نوزاد لازم است. ممکن است اصلاح جزئی روی قالب یا پدها نیز لازم باشد.
هر کلاه از روی قالب همان نوزاد ساخته می شود. به همین دلیل دو نوزاد با شکل سر متفاوت، دو کلاه با فضای رشد و محل تماس متفاوت می گیرند.
پس از پرو اولیه کارهای نهایی مانند چرم کاری و نصب فوم پلاستوزت انجام می شوند. اگر کلینیک شلوغ نباشد این مرحله ممکن است همان روز تمام شود. در غیر این صورت کلاه در جلسه بعد تحویل داده می شود.
فیت یعنی کلاه روی سر نوزاد درست قرار بگیرد و محل تماس پدها دوباره بررسی شود. خانواده می تواند در نمونه درمان های موفق شکل کلاه های ساخته شده و مسیر تغییر فرم سر را ببیند. دیدن نمونه ها جای بررسی وضعیت همان نوزاد را نمی گیرد.
مسیر معمول از جلسه اول تا تحویل دو تا سه مراجعه دارد. جلسه اول برای معاینه و توضیح است و اگر خانواده موافق باشد قالب گیری نیز انجام می شود. پرو اولیه و تحویل دو مرحله بعدی هستند ولی گاهی می توانند در یک جلسه انجام شوند.
هنگام تحویل یک دفترچه و دستور استفاده به والد داده می شود. والد باید ساعت های پوشیدن کلاه را ثبت کند و به دکتر گزارش بدهد. تاریخ مراجعه بعدی نیز همان موقع تعیین می شود.
فرم سر نوزاد در طول استفاده تغییر می کند و ممکن است کلاه به تنظیم نیاز داشته باشد. تاریخ بازدید دوره ای بر اساس شدت بد شکلی تعیین می شود و معمولا هر دو ماه یک بار است. اگر کلاه نیاز به اصلاح داشته باشد این کار در همان بازدید انجام می شود.
ممکن است تیم درمان در بازدیدهای بعدی ساعت استفاده را کمتر کند. تیم درمان این تصمیم را برای هر نوزاد جداگانه می گیرد. کم شدن ساعت استفاده به تنهایی نشانه مشکل نیست.
تعریق، قرمزی پوست یا بو ممکن است دیده شود. مشکل قرار گرفتن کلاه نیز ممکن است پیش بیاید. درد، تاول یا زخم طبیعی نیست. قرمزی ماندگار هم باید سریع به تیم درمان گفته شود. درباره ادامه استفاده یا برداشتن موقت کلاه نیز دستور تیم درمان ملاک است.
بررسی اولیه آنلاین از طریق واتساپ یا اینستاگرام کلینیک رایگان است و لزوما به شروع درمان ختم نمی شود. برای هماهنگی با کلینیک ارتوپدی فنی رادین می توانید در واتساپ یا اینستاگرام کلینیک پیام بدهید. برای رزرو مراجعه نیز با شماره ۰۹۱۹۶۳۹۱۹۶۳ تماس بگیرید یا از فرم رزرو استفاده کنید.
Efficacy of Cranial Orthosis for Plagiocephaly Based on 2D and 3D Evaluation. Archives of Plastic Surgery, 2024.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11001441/