دور سر نوزاد چقدر باید باشد؟ جدول کامل اندازه طبیعی از تولد تا ۲۴ ماهگی

دور سر نوزاد یک عدد ثابت ندارد، یک بازه دارد. در جدول این صفحه برای هر ماه سه عدد آمده. کمترین حد طبیعی و میانه و بیشترین حد طبیعی. اگر عدد فرزند شما بین کمترین و بیشترین باشد، طبیعی است. یک اندازه به تنهایی تصمیم نهایی نیست و آنچه پزشک نگاه می کند روند رشد سر در چند نوبت است.

پایین تر می بینید دور سر نوزادتان در هر ماه چه عددی طبیعی باید باشد، چطور خودتان آن را درست اندازه بگیرید و اگر عدد فرزندتان با جدول فرق داشت آیا باید اقدامی کنید؟

جدول دور سر نوزاد ماه به ماه

ستون میانه، یعنی عدد میانگین طبیعی دور سر نوزاد در آن ماه. ستون های کناری مرزهای بازه طبیعی هستند.

واحد اعداد سانتینتر می باشد.

پسران

دختران

اعداد از جدول رسمی سازمان جهانی بهداشت گرفته شده است و همانطور که گفته شد واحد عددها سانتی متر می باشد.

کمترین و بیشترین حد طبیعی مرز بررسی هستند، نه مرز داشتن مشکل. عدد یک نوبت بررسی به تنهایی چیزی را مشخص نمی کند و تصمیم درباره یک نوزاد مشخص را پزشک با معاینه می گیرد.

عددهای این جدول از جدول رسمی سازمان جهانی بهداشت خوانده شده اند. نشانی هر دو فایل در بخش منابع پایین صفحه درج شده است.

دور سر نوزاد را در خانه چطور اندازه بگیریم؟

متر را بالای ابرو بگذارید. آن را از بالای گوش رد کنید و در پشت سر روی برجسته ترین قسمت استخوان به هم برسانید. این روش  درست است که می تواند عدد دارای اعتباری را به شما بدهد.

دکتر طاهر بابایی در ویدیوی این صفحه همین مسیر را روی سر یک نوزاد نشان می دهد و توضیح می دهد که چرا محل قرار گرفتن متر تا این اندازه مهم است.

او یک هشدار هم دارد. اندازه گیری اشتباه می تواند باعث شود رشد غیرطبیعی دیر تشخیص داده شود و اقدام برای درمان عقب بیفتد.

چهار حالتی که متر را از این مسیر درست خارج می کند:

• متر را زیر ابرو یا وسط پیشانی گذاشتن.
• متر را از پشت سر پایین تر بردن و از برجسته ترین نقطه رد نکردن.
• سفت کشیدن متر تا جایی که در پوست فرو برود.
• اندازه گرفتن وقتی نوزاد گریه می کند یا سرش تکان می خورد.

عدد خانگی برای پیگیری روند خوب است ولی جای اندازه گیری پزشک را نمی گیرد.

سر نوزاد در هر ماه چقدر رشد می کند؟

سرعت رشد در سه ماه اول از همه بیشتر است، حدود دو سانتی متر در ماه. از سه تا شش ماهگی به حدود یک سانتی متر در ماه می رسد و از شش تا دوازده ماهگی به حدود نیم سانتی متر. در کل سال اول حدود دوازده سانتی متر به دور سر اضافه می شود.

این اعداد میانگین اند و یک نکته خاصی را به تنهایی نمی تواند مشخص کند. اینکه فرزند شما در یک ماه خاص دقیقا چند سانتی متر رشد کند، به تنهایی معنایی ندارد. چیزی که اهمیت دارد این است که عدد او ماه به ماه روی همان مسیر قبلی خودش بماند.

عدد فرزند من با جدول فرق دارد، یعنی مشکل دارد؟

شما باید سه حالت را بدانید که وجود دارد و بینشان تمایز بگذارید.

حالت اول این است که عدد داخل بازه است ولی از میانه فاصله دارد. این طبیعی است. فاصله کمترین و بیشترین حد طبیعی عمدا پهن است، چون نوزادان با هم فرق دارند.

حالت دوم این است که عدد نزدیک یکی از دو مرز است. اینجا هم یک اندازه کافی نیست. پزشک عدد این نوبت را کنار عددهای نوبت های قبل می گذارد و نگاه می کند که آیا سر روی همان مسیر مانده یا از آن دور شده است.

حالت سوم این است که عدد بیرون از بازه است. این یعنی بررسی لازم است، نه اینکه بیماری وجود دارد. مرور بالینی StatPearls همین را می گوید:

هر اندازه گیری غیرطبیعی باید با اندازه گیری دوباره تایید شود.

شاید پیش از این از یک نفر دیگر حرف متفاوتی شنیده باشید. گاهی پزشک گفته چیزی نیست و گاهی یکی از اقوام گفته سر بچه بزرگ است. این دو حرف هم وزن نیستند. پزشکی که فرزندتان را معاینه کرده، عدد را کنار معاینه و روند رشد دیده است. کسی که فقط سر نوزاد را دیده، یک ظاهر را دیده است.

مقایسه با فرزند فامیل و همسایه از پایه غلط است. آن نوزاد سن دقیق دیگری دارد و ممکن است جنسیتش هم فرق کند. جدول برای هر کدام از این دو ستون جداگانه دارد.

اگر دور سر فرزندتان از بازه بیرون زده یا کنار آن نشانه دیگری هم می بینید، منتظر ویزیت بعدی نمانید و همین حالا به پزشک نشان بدهید.

اندازه سر با شکل سر یکی نیست

اندازه یعنی محیط سر، همان عددی که با متر گرفته می شود. شکل یعنی اینکه سر از بالا چه فرمی دارد و دو طرف آن چقدر شبیه هم است.

یک نوزاد می تواند دور سر کاملا طبیعی داشته باشد و در عین حال پس سرش صاف شده باشد. حالت دیگر هم ممکن است. یعنی عدد دور سر از بازه بیرون باشد و شکل سر مشکلی نداشته باشد. پس این دو با هم جواب یک سوال را نمی دهند.

سر طبیعی نوزاد دایره کامل نیست، بیضی است. اگر این بیضی را به چهار بخش تقسیم کنیم، بخش های کنار هم باید شبیه هم باشند. هر حالتی جز این بد شکلی سر است. این موضوع از عدد دور سر جداست.

سوال هایی که والدین بیشتر می پرسند

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

این نشانه ها همان روز باید دیده شوند و منتظر ویزیت بعدی نمانید:

• ملاج برجسته و سفت در نوزادی که آرام است و نشسته.
• استفراغ جهنده که بیشتر صبح ها اتفاق می افتد و همراه اسهال نیست.
• چشم هایی که به سمت پایین منحرف شده اند.
• تشنج.
• بی حالی غیرعادی و شیر خوردن ضعیف.
• گریه تیز و ممتد.
• تنفس نامنظم یا مردمک های نامساوی.
• بالا رفتن سریع دور سر در فاصله کوتاه و رد شدن آن از خط های جدول.

دسته دوم فوری است ولی اورژانسی نیست. یعنی ظرف چند روز تا دو هفته باید بررسی شود:

• دور سر بیرون از کمترین یا بیشترین حد طبیعی.
• دور شدن تدریجی عدد از مسیر قبلی خودش.
• برجسته و طناب مانند شدن خط درز روی سر
• بسته یا خیلی کوچک بودن ملاج جلویی پیش از شش ماهگی.
• شکل سری که از همان روزهای اول غیرطبیعی بوده.
• بد شکلی سر که به جای بهتر شدن بدتر می شود.
• عقب افتادن رشد کودک.

دسته سوم پیگیری معمول است. اگر هیچ کدام از موارد بالا نیست و فقط عدد دور سر کمی از میانه فاصله دارد، همان اندازه گیری در ویزیت های بعدی کافی است.

تشخیص باز یا بسته بودن درز جمجمه کار یکی از این چهار تخصص است. متخصص اطفال و متخصص مغز و اعصاب کودکان و جراح مغز و اعصاب کودکان و متخصص طب نوزادی. همان پزشک مشخص می کند مرحله بعد چیست.

نشانه های دسته اول جای تصمیم گیری ندارند و همان روز باید به پزشک نشان داده شوند. در بقیه موارد، با این اطلاعات تصمیم درباره زمان مراجعه با شماست.

منابع

جدول عددی دور سر پسران، سازمان جهانی بهداشت. از تولد تا ۵ سالگی.
https://cdn.who.int/media/docs/default-source/child-growth/child-growth-standards/indicators/head-circumference-for-age/boys-table–head-circumference-for-age–birth-to-5-years-(percentile).pdf?sfvrsn=cf858375_2

همان جدول برای دختران.
https://cdn.who.int/media/docs/default-source/child-growth/child-growth-standards/indicators/head-circumference-for-age/hcfa_girls_0_5_percentiles.pdf?sfvrsn=127cbaec_7

Macrocephaly. StatPearls, NCBI Bookshelf.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560786/

متن اصلی جمله نقل شده در بخش سه حالت: “Any abnormal measurement warrants confirmation through repeat assessment”

نویسنده و بازبین علمی

دکتر طاهر بابایی

دانشیار ارتز و پروتز دانشگاه علوم پزشکی ایران
مدیر کلینیک ارتوپدی فنی رادین

لینکدین گوگل اسکالر مشاهده پروفایل دکتر